तारीख होती १६ फेब्रुवारी २०२४… जागा अहिल्यानगर. कडाक्याच्या थंडीत अचानक आकाशात एक हेलिकॉप्टर घोंघावू लागतं. लोक माना वर करून बघतात, तर काय… त्या हेलिकॉप्टरमधून हवेत काहीतरी सोडलं जात होतं. ते दुसरं तिसरं काही नव्हतं, तर तो होता ‘दैनिक अजिंक्य भारत’ या वृत्तपत्राचा पहिला-वहिला अंक! महाराष्ट्राच्या माध्यम इतिहासात आजवर एका पेपरचं असं ‘हेलिकॉप्टर लॉन्चिंग’ कोणीच बघितलं नव्हतं. हा सगळा नाद करणारा माणूस एकच होता– नाव होतं, संदीप सुधाकर थोरात!
पण मित्रांनो, हा फक्त एका पेपरचा अंक नव्हता… हा होता एका अफाट साम्राज्याचा मुखवटा! ‘सह्याद्री मल्टिस्टेट’ आणि ‘क्लासिक ब्रिज मनी सोल्युशन’च्या नावाखाली संदीपने फायनान्स क्षेत्रात अशा जाहिरातींचा सुळसुळाट केला की, ‘गुंतवा आणि १५ टक्के बंपर परतावा मिळवा!’ गावातल्या सामान्य माणसाला वाटलं, जो माणूस हेलिकॉप्टर उडवतोय, तो आपले पैसे काय बुडवणार? पण… याच हेलिकॉप्टरच्या पंखांनी शेकडो गरिबांच्या कष्टाचे पैसे हवेत उडवले! आज आपण पाहणार आहोत, याच संदीप थोरातच्या बँक किंगमेकर ते थेट नाशिकच्या जेलमधील कैद्यापर्यंतचा प्रवास… आणि तिथून ९ ऑक्टोबर २०२६ च्या रहस्यमय मृत्यूचा संपूर्ण धक्कादायक प्रवास!
असं सांगतात की, अहिल्यानगर जिल्ह्यातलं ‘रांजणी माथणी’ हे संदीप थोरातचं मूळ गाव. अगदी सर्वसामान्य पार्श्वभूमी. पण संदीपच्या डोक्यात विचार सामान्य नव्हते. त्याला कष्टाने नाही, तर डोक्याने श्रीमंत व्हायचं होतं. ग्रामीण भागात सावकारी पाश आणि बँकांच्या चक्रा मारून थकलेला शेतकरी-कष्टकरी वर्ग त्याने जवळून पाहिला होता. त्याला समजलं की, जर माणसाला ‘लोभ’ आणि ‘झटपट श्रीमंत’ होण्याचं स्वप्न दाखवलं, तर तो स्वतःहून खिशातले पैसे काढून देतो. याच मानसिकतेचा वापर करून त्याने शहराकडे पाऊल टाकलं आणि फायनान्सच्या जगात अशी काही जाहिरातबाजी सुरू केली की, अख्खा नगर आणि नाशिक जिल्हा हादरून गेला.
संदीप थोरातनं बाजारात आणली ‘सह्याद्री मल्टिसिटी निधी कंपनी’ आणि ‘क्लासिक ब्रिज मनी सोल्युशन’. इथून सुरू झाला जाहिरातींचा खेळ. ‘ठेवा दुप्पट करा’, ‘१५ टक्के परतावा मिळवा’ अशा जाहिरातींनी वृत्तपत्रं आणि होर्डिंग्स भरून गेले. सुरुवातीला काही लोकांना खरोखरच मोठी रिटर्न्स मिळाली. मग काय? लोकांनी स्वतःच्या जमिनी विकल्या, मुलींच्या लग्नाचे हुंड्याचे पैसे आणले, रिटायरमेंट फंड आणला आणि संदीपच्या झोळीत टाकला. संदीप आता नगर आणि शेवगावचा नवा ‘बँकिंग किंग’ बनला होता. पण हा सगळा ‘पाँझी स्कीम’चा खेळ होता, जिथे एकाचे पैसे दुसऱ्याला आणि दुसऱ्याचे तिसऱ्याला देऊन साम्राज्य उभं केलं जात होतं.
पण म्हणतात ना, पापाचा घडा कधीतरी भरतोच. अचानक परतावा मिळणं बंद झालं. चेक बाऊन्स होऊ लागले. ज्या कार्यालयांवर कधी फुलांचे हार असायचे, तिथे आता संतप्त गुंतवणूकदारांचे मोर्चे येऊ लागले. शेवगाव आणि अहिल्यानगर पोलीस ठाण्यात तक्रारींचा पाऊस पडला. फसवणुकीचे गुन्हे दाखल होऊ लागले. चर्चा वाढल्यावर या प्रकरणाचा तपास थेट आर्थिक गुन्हे शाखेकडे गेला. आणि एके दिवशी, नगरच्या पाईपलाईन रोडवर दबा धरून बसलेल्या पोलिसांनी संदीप थोरातच्या मुसक्या आवळल्या! ज्या हातांनी कधी हेलिकॉप्टरमधून पेपरचे अंक हवेत फेकले होते, त्याच हातात कायद्याच्या लोखंडी बेड्या पडल्या. कोट्यवधींच्या अपहाराचा गुन्हा सिद्ध झाला आणि त्याची रवानगी थेट नाशिक मध्यवर्ती कारागृहात करण्यात आली.
जेलच्या थंड फरशीवर संदीप थोरातचे दिवस सुरू झाले. पण एसी गाडीत फिरणाऱ्या आणि हेलिकॉप्टरचे शौक असणाऱ्या संदीपला जेलची हवा सोसली नाही. काहीच दिवसांत त्याला फुफ्फुसाचा गंभीर त्रास सुरू झाला. प्रकृती इतकी खालावली की त्याला तातडीने नाशिकच्या सिव्हिल हॉस्पिटलमध्ये हलवण्यात आलं. डॉक्टरांचे प्रयत्न सुरू होते, बाहेर पोलिसांचा पहारा होता… पण ९ ऑक्टोबर २०२६ रोजी उपचारादरम्यान संदीप थोरातचा श्वास थांबला. जिल्हा शल्यचिकित्सकांनी त्याच्या मृत्यूची बातमी दिली. जो माणूस कोट्यवधींच्या घोटाळ्याची अनेक गुपितं पोटात घेऊन बसला होता, तो अचानक या जगातून कायमचा निघून गेला!
पण मित्रांनो, कहाणी इथे संपत नाही. खरी डोकेदुखी तर आता सुरू झाली आहे. मुख्य आरोपी संदीप थोरात आता या जगात नाही. मग आता सर्वात मोठा प्रश्न उभा राहतो… त्या गरीब गुंतवणूकदारांच्या पैशांचं काय होणार? ज्यांनी आपली आयुष्यभराची कमाई या ‘सह्याद्री’मध्ये गुंतवली होती, त्यांना न्याय मिळणार का? मुख्य सूत्रधाराच्या मृत्यूनंतर हा तपास थंडावणार की आर्थिक गुन्हे शाखा या मल्टिस्टेटच्या इतर संचालकांना आणि बेनामी मालमत्तांना जप्त करून लोकांचे पैसे परत मिळवून देणार? हा प्रश्न आज प्रत्येक फसवणूक झालेल्या कुटुंबाच्या डोळ्यात आहे. मुख्य आरोपी संदीप थोरात तर गेला, पण मग आता त्या गरीब आणि हतबल गुंतवणूकदारांच्या पैशांचं काय होणार? हा प्रश्न आहे.
अनेकांना वाटतंय की मुख्य आरोपी संपला म्हणजे सगळंच संपलं. पण मित्रांनो, कायदा एवढा कच्चा नाही. संदीप थोरातच्या मृत्यूनंतरही गुंतवणूकदारांचे पैसे परत मिळू शकतात! ते कसे? चला सविस्तर समजून घेऊया…
पहिला मुद्दा :
फौजदारी कायद्यानुसार संदीप थोरातवरील वैयक्तिक खटला जरी संपला असला, तरी या घोटाळ्यात तो एकटा नव्हता. सह्याद्री मल्टिस्टेटचे इतर संचालक, मॅनेजर्स आणि ही संस्था स्वतः कायद्याच्या पिंजऱ्यात आहे. त्यामुळे आर्थिक गुन्हे शाखेचा खटला आणि तपास कोर्टात नियमित सुरूच राहणार आहे.
दुसरा आणि सर्वात महत्त्वाचा मार्ग म्हणजे ‘MPID कायदा’:
महाराष्ट्रात अशा आर्थिक घोटाळ्यांसाठी ‘महाराष्ट्र प्रोटेक्शन ऑफ इंटरेस्ट ऑफ डिपॉझिटर्स’ म्हणजेच MPID कायदा लागू केला जातो. या कायद्याचा मुख्य उद्देश आरोपीला जेलमध्ये टाकणे हा नसून, गुंतवणूकदारांचे पैसे वसूल करणे हा असतो. आता सरकार आणि आर्थिक गुन्हे शाखा काय करणार? तर संदीप थोरात, त्याचे नातेवाईक, इतर संचालक आणि सह्याद्री मल्टिस्टेटच्या नावावर असणाऱ्या सर्व मालमत्तांचा– मग त्या जमिनी असो, फ्लॅट्स असो, बँकिंग खाती असो की ती हेलिकॉप्टर उडवणारी प्रिंटिंग प्रेस असो– या सगळ्याचा शोध घेऊन त्या जप्त केल्या जातील. जर गुंतवणूकदारांचे पैसे वळवून कोणाच्या बेनामी नावावर प्रॉपर्टी घेतली असेल, तर तीही जप्त करण्याचा अधिकार सरकारला आहे. यानंतर, विशेष MPID कोर्टाच्या आदेशाने या सर्व जप्त केलेल्या मालमत्तांचा जाहीर लिलाव केला जाईल आणि त्यातून जो काही निधी उभा राहील, तो सर्व गुंतवणूकदारांना त्यांच्या गुंतवणुकीच्या प्रमाणात परत केला जाईल.
पण… यामध्ये काही मोठ्या अडचणीही आहेत, ज्या गुंतवणूकदारांनी समजून घेतल्या पाहिजेत:
पहिली अडचण म्हणजे ‘वेळ’. ही कायदेशीर प्रक्रिया, मालमत्तांचा लिलाव आणि कोर्टाची मंजुरी मिळायला कमीत कमी ३ ते ५ वर्षे किंवा त्याहून अधिक काळ लागू शकतो. आणि दुसरी अडचण म्हणजे, जर जप्त केलेल्या मालमत्तेची एकूण किंमत घोटाळ्याच्या रकमेपेक्षा कमी भरली, तर गुंतवणूकदारांना त्यांचे पूर्ण पैसे न मिळता काही टक्केच रक्कम हातामध्ये पडू शकते. त्यामुळे, जर तुमचे किंवा तुमच्या ओळखीच्या कोणाचे पैसे यात अडकले असतील, तर धीर सोडू नका. तुमच्या गुंतवणुकीच्या सर्व मूळ पावत्या, बॉण्ड्स आणि पासबुक सुरक्षित ठेवा. आणि जर अजूनही पोलिसात अधिकृत तक्रार दिली नसेल, तर तात्काळ आर्थिक गुन्हे शाखा, अहिल्यानगर किंवा शेवगाव पोलीस ठाण्यात जाऊन आपली तक्रार नोंदवा. कारण अधिकृत यादीत नाव असेल तरच लिलावानंतर पैसे परत मिळतील.
