सोशल मीडियावरील ऑडिओ क्लिप… एक जुनी शासकीय फाईल… आणि संपूर्ण महाराष्ट्रात पसरलेली एक अशी दहशत, ज्याने लाखो पालकांची रात्रीची झोप उडवली! दावा केला गेला की— पुण्यातून अवघ्या २२ दिवसांत १२३ मुली गायब झाल्या. त्याचं लोण पसरलं नगर जिल्ह्यातील संगमनेर, कोपरगाव आणि थेट श्रीरामपूरपर्यंत… कुणी म्हणतंय रस्त्यावर पडलेल्या नोटेला हात लावताच मुली बेशुद्ध होत आहेत, तर कुणी म्हणतंय सुटाबुटातली एक आंतरराष्ट्रीय गँग महाराष्ट्रात मानवी तस्करी करत आहे!
पण… जर मी तुम्हाला म्हटलं की, तुम्ही जे सोशल मीडियावर पाहत आहात, ते १०० टक्के खरं नाहीये? जर मी तुम्हाला म्हटलं की, या भीतीमागे एक असा छुपा गेम सुरू आहे, ज्याचा विचारही तुम्ही केला नसेल? तर… तुम्हाला खरं वाटेल का… आज आम्ही या ‘मिसिंग केसेस’चा इन्व्हेस्टिगेटिव्ह रिपोर्ट थेट पुराव्यांसह मांडत आहोत.
कथा सुरू होते पुण्यातून. एका रात्री एका आयटी कंपनीत काम करणाऱ्या तरुणीची ऑडिओ क्लिप इंटरनेटवर लीक होते. ती रडत रडत सांगते— “मी स्वतः सनसिटी पोलीस चौकीत गेले होते. तिथे २४ तासांत १२३ मुली बेपत्ता झाल्याची नोंद आहे. पोलीस हतबल आहेत, तुम्ही तुमच्या मुलींना वाचवा!”
हा मेसेज वाऱ्यासारखा पसरतो. इन्स्टाग्राम रिल्सवर लाखो व्ह्यूज मिळतात. पण इथेच एंट्री होते पुणे क्राईम ब्रांचची… गुन्हे शाखेचे उपायुक्त गौहर हसन यांच्या नेतृत्वाखाली एक स्पेशल टीम या केसच्या तपासात उतरते. इन्व्हेस्टिगेशन सुरू होतं. पोलीस सनसिटी परिसरातील प्रत्येक सीसीटीव्ही कॅमेरा खंगाळतात. स्थानिक लोकांचे जबाब नोंदवले जातात. निकाल काय लागतो? पोलिसांच्या डायरीत अपहरणाचा किंवा अशा कोणत्याही टोळीचा एकही पुरावा सापडत नाही! आता पोलिसांचा मोर्चा वळतो त्या ऑडिओ क्लिप बनवणाऱ्या मुलीकडे. सायबर सेल तिचा आयपी ॲड्रेस ट्रॅक करतं. तिची चौकशी सुरू होते. आणि त्या चौकशीत जे समोर आलं, ते धक्कादायक होतं! तिने कबूल केलं की— ती दररोज गुन्हेगारी विश्वावर आधारित चित्रपट आणि रिल्स पाहायची. त्या काल्पनिक भीतीपोटी आणि केवळ एका खोट्या व्हॉट्सॲप फॉरवर्डवर विश्वास ठेवून, तिने स्वतःच्या कल्पनेने ती क्लिप रेकॉर्ड केली होती. विचार करा, एका मुलीची ‘काल्पनिक भीती’ सोशल मीडियाच्या बाजारात विकली गेली आणि लाखो पालकांना वेठीस धरलं गेलं!
पण लोक म्हणतात, ‘धूर निघतोय म्हणजे कुठेतातरी आग लागलीच असणार!’ सोशल मीडियावर दुसरा एक मोठा बॉम्ब टाकला गेला— “महाराष्ट्र विधानसभेत सरकारनेच सांगितलंय की २३ हजार मुली गायब आहेत!”
चला, या दाव्याचं पोस्टमॉर्टम करूया. आम्ही विधानसभेच्या अधिकृत रेकॉर्ड्सचा तपास केला.
तारीख: मार्च २०२६. ठिकाण : महाराष्ट्र विधानसभा.
गृहविभागाने एका लेखी उत्तरात अधिकृत आकडेवारी सादर केली होती. दोन वर्षांच्या कालावधीत राज्यातून २३,४२९ महिला व मुली बेपत्ता झाल्याची नोंद झाली होती. हा आकडा १००% खरा आहे. पण… आता ऐका तो ट्विस्ट, जो सोशल मीडियाच्या गुन्हेगारांनी तुमच्यापासून लपवला!
त्याच शासकीय अहवालात स्पष्ट लिहिलं होतं की, बेपत्ता झालेल्या एकूण मुलींपैकी ८०% पेक्षा जास्त मुलींचा पोलिसांनी यशस्वीरित्या शोध लावून त्यांना सुखरूप घरी आणलं आहे! महिलांच्या बाबतीत हा शोध घेण्याचा दर ७२% पेक्षा जास्त आहे. महाराष्ट्रात पोलिसांच्या विशेष विंगमार्फत ‘ऑपरेशन शोध’ आणि ‘ऑपरेशन मुस्कान’ चालवलं जातं. जर २३ हजार मुली गायब झाल्याची नोंद झाली, तर त्यातल्या जवळपास १९ ते २० हजार मुली आधीच त्यांच्या घरी सुखरूप परतल्या आहेत! सोशल मीडियाच्या ‘व्ह्यूजच्या भुकेल्या’ इन्फ्लुएन्सर्सनी फक्त ‘गायब’ हा शब्द उचलला आणि पोलिसांच्या ‘शोधकार्याचा’ शानदार रेकॉर्ड कचऱ्याच्या डब्यात फेकून दिला. का? कारण पोलिसांचं यश दाखवलं तर लोकांमध्ये भीती कशी निर्माण होणार?
हे भीतीचं सायकोलॉजिकल लोण पुण्यातून निघालं आणि अहिल्यानगर जिल्ह्यातील संगमनेर, कोपरगाव, श्रीरामपूर सारख्या तालुक्यांपर्यंत पोहोचलं. तिथे युक्त्या काय सांगितल्या जाताहेत?
* “रस्त्यावर पैशाची नोट पडली असेल तर उचल नका, त्यावर गुंगीचं औषध लावलंय!”
* “कुणी अत्तर विकण्याच्या बहाण्याने येईल आणि तुम्हाला बेशुद्ध करेल!”
कुणी सांगतंय, अल्पवयीन मुलींना प्रेमाच्या जाळ्यात ओढलं जातंय…
मित्रांनो, थोडा सायंटिफिक विचार करा. वैद्यकीय शास्त्रात क्लोरोफॉर्म किंवा इतर कोणतीही भूल देणारी औषधं काम करण्यासाठी किमान ५ ते १० मिनिटे त्या व्यक्तीच्या नाकावर दाबून धरावी लागतात. केवळ हवेत अत्तर मारून किंवा नोटेला स्पर्श करून काही सेकंदात कुणालाही बेशुद्ध करणं इम्पॉसिबल म्हणजेच अशक्य आहे! हे फक्त साऊथच्या चित्रपटांमध्येच शक्य आहे, खऱ्या आयुष्यात नाही. मग स्थानिक पातळीवर ज्या मुली बेपत्ता होतात, त्याचं खरं गुपित काय आहे? संगमनेर आणि कोपरगाव स्थानिक पोलिसांच्या तपासात समोर आलेली खरी कारणं टोळी किंवा अपहरण ही नसून—
* घरगुती हिंसा किंवा कौटुंबिक वाद.
* अभ्यासाचा किंवा परीक्षेत नापास होण्याचा मानसिक ताण.
* आणि बहुतांश प्रकरणांमध्ये प्रेमप्रकरण किंवा घरून पळून जाणे.
या प्रकरणांमध्ये स्थानिक गुन्हे शाखा तात्काळ चक्र फिरवते आणि काही दिवसांत या मुलींचा शोध लावला जातो. इथे कोणतीही गँग सक्रिय नाही! हा, आता मुली व महिलांनी स्वतःची काळजी घ्यावी, हे तितकंच खरं आहे. परंतु पालकांचं टेन्शन वाढेल, असं काहीही नाही…
आता सर्वात मोठा प्रश्न… हे रिल्स बनवणारे तुमच्या घरातल्या माता-भगिनींना, पालकांना का घाबरवत आहेत? यामागे कोणता मोठा कट आहे?
या कटाचं नाव आहे— ‘द यूट्यूब आणि इन्स्टाग्राम अल्गोरिदम’!
सोशल मीडियाचा एक नियम आहे. जितकी जास्त भीती, तितकी जास्त उत्सुकता. आणि जितकी जास्त उत्सुकता, तितका जास्त वॉच टाईम. जेव्हा एखादी आई असा रील पाहते, तेव्हा ती घाबरून आपल्या मुलीला वाचवण्यासाठी तो मेसेज आपल्या ओळखीच्या व्हॉट्सॲप ग्रुपवर शेअर करते. पाहता पाहता त्या व्हिडिओला लाखो व्ह्यूज मिळतात. आणि त्या व्ह्यूजच्या बदल्यात, तो रील बनवणारा व्यक्ती घरात बसून हजारो डॉलर्स कमावतो! तुमच्या मनातील भीती, तुमच्या मुलांची सुरक्षितता… हा त्यांच्यासाठी फक्त एक ‘कंटेंट’ आणि बँक बॅलन्स वाढवण्याचा धंदा बनला आहे. पण आता खेळ संपलाय! महाराष्ट्र सायबर पोलिसांनी अधिकृत चेतावणी दिली आहे. संगमनेर, कोपरगाव किंवा पुण्यात अशा खोट्या अफवा पसरवणारे, एडिटेड व्हिडिओ फॉरवर्ड करणाऱ्यांवर आता थेट एफआयआर दाखल करून जेलमध्ये टाकलं जाणार आहे.
तर मित्रांनो, ‘द मिसिंग फाईल्स’चा आमचा निष्कर्ष हाच आहे की— आपला महाराष्ट्र सुरक्षित आहे. आपल्या पोलिसांवर विश्वास ठेवा. अफवांचे बळी ठरू नका.
पण हो, सतर्क राहणं कधीही चांगलं. जर तुम्हाला खरोखरच तुमच्या परिसरात काही संशयास्पद आढळलं, तर रील बनवण्याऐवजी किंवा खोटा मेसेज फॉरवर्ड करण्याऐवजी थेट ११२ या पोलीस नियंत्रण कक्षात किंवा १०९१ या महिला हेल्पलाईनवर कॉल करा. तुमची सतर्कता कायदेशीर असावी, काल्पनिक नाही! हा इन्व्हेस्टिगेटिव्ह व्हिडिओ बनवण्यासाठी आम्ही अधिकृत सरकारी कागदपत्रं खंगाळली आहेत. जर तुम्हाला वाटत असेल की महाराष्ट्रातील प्रत्येक पालकाची भीती दूर झाली पाहिजे, तर हा व्हिडिओ आताच्या आता शेअर करा! तुमच्या एका शेअरमुळे कुणाचे तरी आई-वडील शांत झोपू शकतील.
