१७ व्या शतकातील मराठा साम्राज्य… जिथे एका पराक्रमी सरदाराची प्रतिष्ठा, त्याचे अधिकार आणि त्याचे वैभव एका रात्रीत धुळीला मिळाले. दरबारातील राजकारणामुळे ज्याच्यावर घोर अन्याय झाला. त्या सरदाराने आपल्या न्याय्य हक्कांसाठी तलवारीचा नाही, तर एका अशा शक्तीचा मार्ग निवडला ज्याने संपूर्ण इतिहासच बदलून टाकला..! आज आपण पाहणार आहोत अष्टविनायकांपैकी सर्वात कडक देवस्थान असलेल्या सिद्धटेकच्या उजव्या सोंडेच्या गणपतीची ती अंगावर काटा आणणारी गोष्ट… ज्या ठिकाणी सलग २१ दिवस एक अद्भूत अनुष्ठान करून पेशव्यांच्या सर्वात मोठ्या सरदाराने मराठा साम्राज्यात आपले गेलेले स्थान परत मिळवले होते. कोण होते ते सरदार? आणि का सिद्धटेकच्या गणपतीला अष्टविनायकात सर्वात शक्तिशाली मानले जाते?
आजची आपली गोष्ट सुरू होते, या मंदिराच्या मुख्य रहस्यापासून. अष्टविनायकाच्या आठ मंदिरांपैकी केवळ आणि केवळ सिद्धटेकचा सिद्धिविनायकच उजव्या सोंडेचा का आहे? अध्यात्मशास्त्रात उजवी बाजू ही ‘सूर्य नाडीशी’ म्हणजेच अग्नी आणि ऊर्जेशी संबंधित मानली जाते. डाव्या सोंडेचा गणपती हा बालरूपात, सौम्य आणि भोळा मानला जातो. ज्याची पूजा आपण घरात सहज करतो. पण, उजव्या सोंडेचा गणपती हा ‘सिद्धीदाता’ असतो. गणेश पुराणात सांगितले आहे की, भगवान विष्णूंनी जेव्हा मधू आणि कैटभ या असूरांचा वध करण्यासाठी याच टेकडीवर हजारो वर्षे ‘ॐ श्री गणेशाय नमः’ या मंत्राचा जप केला, तेव्हा बाप्पाने याच रूपात प्रकट होऊन विष्णूंना ‘सिद्धी’ दिली होती. म्हणूनच या स्थानाला ‘सिद्धटेक’ म्हणतात. येथील ऊर्जा इतकी तीव्र आहे की, इथले नियम आणि सोवळे प्रचंड कडक आहेत. असे म्हणतात की, इथे केलेली प्रार्थना कधीच अपयशी ठरत नाही, पण त्यासाठी भक्ताची निष्ठा तितकीच तीव्र असावी लागते.
आता येऊयात आपल्या मुख्य कथेवर… काळ होता पेशवाईचा. सरदार हरिपंत फडके हे मराठा साम्राज्यातील एक अत्यंत पराक्रमी आणि मुत्सद्दी सरदार होते. नाना फडणवीस आणि माधवराव पेशवे यांच्या काळात त्यांनी अनेक लढाया जिंकल्या होत्या. त्यांचे नाव ऐकून शत्रू थरथरायचे. परंतु, जसा प्रत्येक मोठ्या साम्राज्यात अंतर्गत कलह असतो, तसेच काहीसे हरिपंत यांच्यासोबत घडले. दरबारातील काही मत्सरी लोकांनी पेशव्यांचे कान भरले. हरिपंत यांच्यावर खोटे आरोप करण्यात आले. आणि एका रात्रीत… होय, एका रात्रीत मराठा साम्राज्याच्या या महापराक्रमी सरदाराचे सर्व अधिकार काढून घेण्यात आले. त्यांचे सरदारपद गेले. सैन्याचे नेतृत्व गेले. आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे त्यांचा सन्मान गेला. ज्या सरदाराच्या शब्दाला पेशवे दरबारात वजन होते, तो आज एकाकी पडला होता.
चारही बाजूंनी रस्ते बंद झाल्यावर, हरिपंत फडके यांनी आपला मोर्चा वळवला तो भीमा नदीकाठच्या सिद्धटेककडे. ते जाणून होते की, हे उजव्या सोंडेच्या विनायकाचे स्थान आहे. इथे संकट दूर होऊ शकते. पण परीक्षा कठीण असेल. सिद्धटेक मंदिराचा एक नियम आहे. जर तुम्हाला बाप्पाला प्रदक्षिणा घालायची असेल, तर ती मंदिरापुरती मर्यादित नसते. तुम्हाला संपूर्ण ५ किलोमीटरचा डोंगर पायी फिरून यावा लागतो. हरिपंत फडके यांनी एक अतिशय कठीण निश्चय केला. त्यांनी कडक सोवळे नेसून, अनवाणी पायाने, सलग २१ दिवस या डोंगराची प्रदक्षिणा घालण्याचे अनुष्ठान सुरू केले. उन्हाळा असो की पावसाळा, पायाला फोड आले तरीही, दरबारातील अपमानाचे शल्य मनात बाळगून हरिपंत रोज ५ किलोमीटर चालत राहिले. प्रत्येक पावलागणिक ते फक्त बाप्पाचे नाव घेत होते. दिवस १… दिवस ५… दिवस १५… हरिपंत यांच्या शरीराने साथ देणे सोडले होते, पण त्यांचा सिद्धिविनायकावर असलेला विश्वास अभेद्य होता. हा केवळ शारीरिक संघर्ष नव्हता, तर एका सरदाराच्या आत्मसन्मानाची लढाई होती.
आणि शेवटी तो २१ वा दिवस उजाडला. हरिपंत फडके यांनी आपली शेवटची २१ वी प्रदक्षिणा पूर्ण केली. त्यांचे पाय रक्ताळलेले होते, पण डोळ्यात अश्रू आणि मनात शांतता होती. त्यांनी बाप्पाच्या चरणावर डोके ठेवले. आणि त्याच दिवशी, अगदी त्याच वेळी पुण्यात एक अद्भूत घटना घडली. पेशव्यांना हरिपंत यांच्यावरील खोट्या आरोपांचे सत्य समजले होते. त्यांना आपल्या चुकीचा पश्चात्ताप झाला होता. हरिपंत फडके मंदिरातून बाहेर पडत नाहीत, तोच पुण्यातून पेशव्यांचा एक खास दूत सिद्धटेकला पोहोचला. त्याच्या हातात पेशव्यांचे पत्र होते. पेशव्यांनी अत्यंत आदराने हरिपंत फडके यांचे सरदारपद, त्यांचे सर्व हक्क आणि मराठा साम्राज्यातील त्यांचा सन्मान परत बहाल केला होता! बाप्पाच्या उजव्या सोंडेच्या प्रभावाने एका सरदाराला त्याची हरवलेली प्रतिष्ठा अवघ्या २१ दिवसात परत मिळवून दिली होती.
मित्रांनो, हरिपंत फडके यांनी या कृतज्ञतेपोटी पुढे सिद्धटेक मंदिरासाठी अनेक सेवा केल्या. आजही, जर तुम्ही सिद्धटेकला गेलात, तर अनेक भाविक आपल्या मोठ्या संकटांतून बाहेर पडण्यासाठी याच श्रद्धेने या ५ किलोमीटरच्या डोंगराची प्रदक्षिणा घालतात. उजव्या सोंडेचा हा सिद्धिविनायक खरोखरच भक्तांच्या हाकेला धावून जाणारा जागृत देव आहे.
